MALARIA (moeraskoorts, paludisme)

Malaria is een infectieziekte verwekt door een parasiet (Plasmodium genaamd), die overgebracht wordt door de steek van de anophelesmug. Er bestaan vier verschillende soorten, waarvan Plasmodium falciparum de gevaarlijkste en de meest verspreide is. De incubatietijd, de tijd tussen een besmettende steek en het uitbreken van de ziekte ligt gemiddeld tussen 10 dagen en 4 weken (zelden enkele maanden).

Het ziektebeeld wordt gekenmerkt door koortsaanvallen maar kan in het begin lijken op een gewone griep. Soms kan op enkele dagen tijd een dergelijke aanval dodelijk aflopen indien niet tijdig een correcte behandeling wordt ingesteld.

Waar komt malaria voor? KAART: www.who.int/ith - disease distribution maps.

Malaria komt alleen voor in die gebieden waar anophelesmuggen aanwezig zijn : in de tropen en in een groot aantal subtropische gebieden. Vanaf 1500 tot 2500 m kunnen er minder tot geen anophelesmuggen voorkomen, afhankelijk van temperatuur en klimaat op die hoogte. In de meeste grote steden is er weinig of geen risico voor besmetting, behalve in Afrika, waar het risico wel reëel blijft. In de buitenwijken van de grote steden in Azië (o.a. India) kan het risico blijven bestaan. In een aantal gebieden varieert het risico zeer sterk volgens de seizoenen.

Hoe kan men malaria voorkomen ?

o Het vermijden van muggenbeten is van kapitaal belang : de anophelesmug steekt enkel tussen valavond en dageraad. Let op : ze is eerder klein en zoemt praktisch niet.

ð Draag 's avonds licht gekleurde kledij die zoveel mogelijk armen en benen bedekt. Smeer de niet bedekte delen van het lichaam in met een insectenverdrijvend middel op basis van Deet (20 à 50 %; voor kinderen en zwangere vrouwen liefst tussen de 20-30%) b.v. Care-Plus^® DEET, Moustimug^â, Z-stop^â, Anti-M^â, OTC-repellent^â enz. en herhaal dit om de 4 à 6 uur (DEET 20-30% geeft maar 4 à 6 uur bescherming, een hoger percentage DEET 40-50% geeft tot ongeveer 8 uur bescherming - men kan er dikwijls toch de nacht niet volledig mee door!). Niet-Deet-bevattende insectrepellents zijn minder onderzocht; produkten op basis van citrodiol-extract van eucalyptusolie (Care-Plus^® Natural, Mosegor^â/Mosiguard^â,picaridine (Care-Plus^® Repel-it; Parazeet) en "IR3535" (werkt wel iets minder langdurig tegen de malariamug) zijn echter goede en veilige producten; andere alternatieven zijn momenteel niet echt aan te bevelen.

ð Slaap 's nachts in kamers waar muggen niet binnen kunnen (muggengaas aan de ramen, gebruik electrisch verwarmde antimug-plaatjes; airconditioning weerhoudt de muggen niet altijd om te steken) of slaap onder een muskietennet, dat met permethrine of deltamethrine geïmpregneerd is, dat boven het bed wordt opgehangen en waarvan de randen onder de matras worden gestopt. Indien deze maatregelen correct worden uitgevoerd, vermindert men het risico op malaria reeds met minstens 80 à 90 %.

o Preventief pillen innemen : geen enkel geneesmiddel is voor de volle 100 % doeltreffend om malaria te voorkomen, zodat we steeds een combinatie van maatregelen moeten voorstellen. De gebruikte geneesmiddelen veranderen in de loop der jaren. Men moet steeds de voor- en nadelen van bepaalde geneesmiddelen afwegen in functie van de besmettingskans op malaria. Deze kans is afhankelijk van het bezochte land, maar ook van de bezochte streken in dat land, alsook van het seizoen waarin men reist, de verblijfsduur en het type reis (zie www.itg.be). Sommige personen kunnen bijwerkingen ondervinden bij de inname van malaria-geneesmiddelen. Deze zijn dikwijls slechts van milde aard en zijn niet altijd een reden om de inname te staken en een alternatief te overwegen. Soms dient men toch op een ander middel over te schakelen wegens het optreden van bijvoorbeeld maagdarmongemakken, allergische reakties of andere intolerantieverschijnselen. De arts zal dus individueel bepalen welk antimalariamiddel het beste is. Dit verklaart waarom personen in eenzelfde groepsreis soms toch verschillende middelen dienen in te nemen.

Voor gebieden met belangrijke resistentie tegen de oudere malariamiddelen (ZONE C op de malariakaart):

MALARONE^®: voor een volwassene 1 tablet per dag, 1 dag voor aankomst in het malariagebied tot en met 7 dagen na het verlaten van malariagebied; wordt steeds bij de maaltijd ingenomen of met een melkdrank, elke dag op hetzelfde tijdstip. Mag meerdere maanden ingenomen worden (=veel langer dan de 4 weken op de bijsluiter aangegeven; maar hou wel rekening met de kostprijs). Malarone^® kan gebruikt worden voor kinderen vanaf 5 kg, in aangepaste dosis. Malarone^® wordt niet gegeven aan zwangere vrouwen of vrouwen tijdens de borstvoeding. Is > 95 % werkzaam.
DOXYCYCLINE: voor een volwassene 1 tablet (100 mg of ½ tablet 200 mg) per dag, 1 dag voor aankomst in het malariagebied tot 4 weken na het verlaten van malariagebied; doxycycline dient met veel vloeistof te worden ingenomen of tijdens de maaltijd, elke dag op hetzelfde tijdstip. Mag meerdere maanden ingenomen worden. Doxycycline wordt niet gegeven aan kinderen < 8 jaar en zwangere vrouwen. Doxycycline kan soms aanleiding geven tot schimmelinfecties van de mond en genitaliën, en tot fototoxische huiduitslag (zonne-allergie). Is > 95 % werkzaam.
LARIAM^® : 1 tablet/week, op een vaste dag, ‘s avonds bij de maaltijd, tot 4 weken na terugkeer of na het verlaten van malariagebied. Lariam^Ò wordt niet gegeven aan kinderen die minder dan 5 kg wegen. Lariam^Òis toegestaan vanaf het tweede zwangerschapstrimester, maar in een aantal afgewogen gevallen ook reeds in het eerste zwangerschapstrimester. Is > 95 % werkzaam (minder werkzaam in sommige afgelegen gebieden van Thailand, Myanmar en Cambodja).
1. TEGENAANWIJZINGEN te bespreken met de arts
- epilepsie, depressie, psychiatrische problemen, angstaanvallen - bepaalde hartritmestoornissen - bij vorige inname niet voldoende goed verdragen - zwangerschapswens of eerste zwangerschapstrimester
2. STARTEN : steeds 3 tabletten ingenomen vóór vertrek
Indien Lariam ® nooit eerder werd ingenomen	Klassiek :	In geval er geen tijd meer is vóór vertrek & alleen indien Lariam ® reeds eerder goed verdragen
Doe een “tolerantietest” = 1 tablet per week 2 - 3 weken voor vertrek = minstens 3 tabletten in te nemen voor vertrek	Neem 1 tablet/week, te starten ruim 2 weken voor vertrek of neem 1 tabl./dag gedurende 2 dagen, ruim 1 week vóór vertrek (oplaaddosis), en neem verder 1 tabl./week	Neem 1 tablet per dag gedurende de 3 opeenvolgende dagen vlak vóór vertrek (oplaaddosis), en neem verder 1 tablet per week
3. MOGELIJKE NEVENWERKINGEN
De grote meerderheid verdraagt Lariam^® zonder problemen	Intolerantieverschijnselen kunnen zijn : storende draaiduizeligheid, slapeloosheid, nachtmerries, OPGEJAAGD GEVOEL, gevoel van kortademigheid, ongewoon schommelende stemmingswisselingen, neerslachtigheid TOT depressieve gevoelens, onverklaarbare angst, hoofdpijn, hartkloppingen, en zelden maagdarmbezwaren (75% van de intolerantie-verschijnselen treden op ter gelegenheid van de eerste drie pillen; 95% heeft zich aangediend na de eerste 6 pillen; de kansen op nevenwerking nemen dus duidelijk af naarmate men het product langer verdragen heeft; soms kunnen nevenwerkingen toch nog laattijdig optreden, of nog worden uitgelokt door stress en/of oververmoeidheid, slapeloosheid).		Uiterst zelden : epilepsie, hallucinatie (1/10.000)
Mag vele maanden, en indien nodig, meerdere jaren ingenomen worden	Overweeg Lariam^® te stoppen indien te lastig, en schakel naar een ander schema over. Pleeg zo mogelijk overleg met arts met ervaring		Onmiddellijk en definitief stoppen
4. ALTERNATIEVEN: men kan op reis zonder problemen overschakelen van de ene dag op de andere naar:
Malarone : 1 tablet per dag. Indien men reeds in malariarisicogebied vertoeft of er geweest is, en er wordt overgeschakeld naar Malarone als malariapreventie (of men heeft meer dan 1 pil vergeten in te nemen), dan moet Malarone altijd worden doorgenomen tot minstens 4 weken na die omschakeling - dit betekent in een aantal situaties dat het langer dan de voorgeschreven 7 dagen na het verlaten van het malariarisicogebied moet ingenomen worden: · Verandering ³ 3 weken voor terugreis: inname tijdens de rest van het verblijf - tot 7 dagen na het verlaten van het malariagebied · Verandering < 3 weken voor terugreis: inname tot 4 weken na de omschakeling · Verandering na terugreis (= na het verlaten van het malariagebied): nog 4 weken innemen Malarone is meer dan 95% werkzaam en mag zeker maandenlang gebruikt worden (hou rekening met de kostprijs).
Doxycycline (1 tablet 100 mg of ½ tab. 200 mg /dag, te starten 1 dag voor vertrek tot 4 weken na het verlaten van malariagebied. Niet voor kinderen < 8 jaar en zwangere vrouwen. Doxycycline dient zittend en met veel vloeistof te worden ingenomen of tijdens de maaltijd. Doxycycline kan soms aanleiding geven tot schimmelinfecties van de mond en genitaliën en fototoxische huiduitslag (zonne-allergie). Doxycycline is > 95 % werkzaam en mag maandenlang gebruikt worden.

N.B. De combinatie Nivaquine met Paludrine wordt niet meer gebruikt (Paludrine is niet meer beschikbaar; deze combinatie is verder onvoldoende werkzaam).

Malariageneesmiddelen worden enkel verstrekt op voorschrift van de door u geconsulteerde arts. In geval van koorts tijdens of na een verblijf in malariagebied dient u zo vlug mogelijk competente medische hulp te zoeken.

Tot slot : omdat geen enkele maatregel 100% doeltreffend is om malaria te voorkomen, moet u bij koorts in de eerste 3 maanden na terugkeer uit de tropen steeds aan de mogelijkheid van een malaria-infectie denken, zelfs indien u op correcte wijze het voorgeschreven geneesmiddel hebt ingenomen. Tijdig herkende malaria is perfect te behandelen, zonder gevaar voor terugkerende aanvallen. "Eens malaria, altijd malaria" is een fabel.