Ga naar hoofdinhoud

Slaapziekte voorgoed laten inslapen

Samen met Congolese en internationale partners gaan prof. Marleen Boelaert en haar team de eindstrijd met de dodelijke tropische ziekte aan.

26-01-18 - Roeland Scholtalbers

Afbeelding 1/1 : Slapende patiënten in ziekenhuisbedden / © Juan-Carlos Tomasi

Slaapziekte is een sluipschutter die voornamelijk in de brousse van de Democratische Republiek Congo nog steeds op de loer ligt. Samen met Congolese en internationale partners gaan prof. Marleen Boelaert en haar team de eindstrijd met de dodelijke tropische ziekte aan.

Slaapziekte wordt veroorzaakt door een eencellige parasiet die overgebracht wordt door tseetseevliegen. Soms kan het jaren duren tot de eerste symptomen zoals koorts, hoofdpijn en pijnlijke gewrichten optreden. Als de parasiet het centraal zenuwstelsel binnendringt en tot in de hersenen raakt dan volgt verwarring, verstoring van de slaap en uiteindelijk een coma.

P³-artikel

Logo van het P³-magazine

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in de 5de editie van het P³-magazine, dat twee maal per jaar verschijnt.

België en het ITG hebben in de loop der jaren belangrijke inspanningen geleverd om slaapziekte terug te dringen door middel van controle-activiteiten en onderzoek. Aan het eind van de koloniale periode was de ziekte al bijna volledig verdwenen, maar na de Congolese onafhankelijkheid in 1960 flakkerde slaapziekte opnieuw op. De laatste jaren is de ziekte opnieuw sterk teruggedrongen. In Congo wordt meer dan 85% van de nieuwe gevallen wereldwijd gerapporteerd. Afgelopen jaar waren dat er minder dan 2000, al ligt het daadwerkelijke aantal mogelijk hoger.

Slaapziekte is dan ook een bijzonder complexe ziekte. Het is geen sinecure om nieuwe gevallen op te sporen in de meest afgelegen gebieden van Congo. Niet alle regio’s van dit immense land beschikken over betrouwbare statistieken. Daarnaast is het een ingewikkelde en tijdrovende bezigheid om tot een zekere diagnose komen. Dit is cruciaal om te voorkomen dat mensen die niet ziek zijn toch behandeld worden met spuiten die toxische bijwerkingen kunnen hebben.

Toch leidt het team van prof. Marleen Boelaert, wereldexpert op het gebied van verwaarloosde ziekten, sinds kort een nieuw project dat slaapziekte tegen 2025 naar de geschiedenisboeken moet verwijzen. Dat is voorlopig, al weer 37 jaar geleden, slechts met één ziekte volledig gelukt: de pokken. Er zijn echter een aantal redenen voor optimisme die Belgisch Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo en Bill Gates ertoe aanzetten om de komende negen jaar 50 miljoen te investeren in de eliminatie van slaapziekte. Bij de voorstelling van het initiatief in april 2017 loofde Bill Gates het ITG: “Het ITG doet al heel lang fantastisch werk [...] het Instituut heeft de juiste manier gevonden om zelfs de meest afgelegen plekken te bereiken.”

Met steun van de Bill & Melinda Gates Foundation testte het ITG de afgelopen jaren in een onderzoeksprogramma een nieuwe aanpak van slaapziektebestrijding. “Die aanpak is gebaseerd op betere medicatie, snelle diagnostische testen, kleinere en effectievere vliegenvallen, digitale dataverwerking en efficiënter bevolkingsonderzoek,” aldus Marleen Boelaert. “Dankzij die nieuwe ontwikkelingen denken we, samen met onze Congolese en internationale partners, slaapziekte de genadeklap te kunnen geven.”

Meer dan veertig jaar geleden ontwikkelde het ITG de CATT-test, ’s werelds meest gebruikte slaapziektetest waarvan het ITG er in de loop der jaren tientallen miljoenen heeft geproduceerd en naar Afrika verzonden. De CATT-test werkt echter niet zonder gekoelde reagentia en een toestel met een klein motortje. Een terreinwagen met frigo en batterijen zijn dan ook een must. In 2014 ontwikkelden het ITG-team van prof. Philippe Büscher  en Coris Bioncept een sneltest die vergelijkbaar is met een zwangerschapstest. Na het aanbrengen van een druppeltje bloed geeft deze test binnen het kwartier een diagnose. “De sneltest kan ook door minder gespecialiseerd personeel afgenomen worden en is veel gemakkelijker mee te nemen naar afgelegen dorpen,” aldus Boelaert.

Verder gaat de tseeseevlieg bestrijden beter met kleinere tiny targets die vliegen aantrekken en vernietigen. De bevolkingsopsporing verloopt efficiënter via de elektronische registratie van gegevens. “Via een combinatie van deze gedigitaliseerde gegevens met satellietgegevens over het natuurlijk milieu is het mogelijk om veel gerichter de bronnen van besmetting te achterhalen,” vertelt Boelaert. Daarnaast maakt de omvorming van de mobiele screeningsploegen in kleinere, flexibele eenheden het makkelijker om nieuwe gevallen van slaapziekte op te sporen. Medicatie in pilvorm completeert de nieuwe aanpak. Dit garandeert een veiligere en eenvoudigere behandeling in vergelijking met de inspuitingen.

Bij de uitvoering van dit ambitieuze project kan het ITG rekenen op de steun van het Congolese Ministerie van Gezondheid en het nationale bestrijdingsprogramma en een reeks internationale partnerorganisaties. In België zijn de Belgische Technische Coöperatie en Memisa belangrijke partners in de strijd tegen slaapziekte. 

Groepsfoto van het slaapziekte team in Antwerpen

Vergadering met het slaapziekte-team in Antwerpen.

Meer nieuws over

PUBLIC HEALTH     BUITEN LAND