Ik wil PrEP: wat nu?

Informatie voor (toekomstige) gebruikers

PrEP is een nieuwe manier van hiv-preventie. Er zijn veel aandachtspunten. Lees deze tekst aandachtig indien u met PrEP wilt beginnen. Kom terug naar deze tekst indien u vragen hebt tijdens het gebruik van PrEP.

Dit is een schema: voor meer gedetailleerde informatie en voor effectieve opstart van PrEP nodigen we u uit om een afspraak te maken bij het aidsreferentiecentrum van uw keuze. U vindt de adressen verder in de tekst. U kunt ook een kijkje nemen op de websites aangeduid aan het eind van de tekst.

1. Wat is PrEP?

PrEP staat voor de Engelse term 'Pre-Exposure-Prevention', in het Nederlands 'preventie voorafgaand aan blootstelling'. Het concept kent u uit andere situaties: vrouwen nemen de anticonceptiepil, voorafgaand aan seksueel contact. Als u naar een malarialand reist, start u uw anti-malariapillen vooraleer u vertrekt. Ook vaccins zijn een soort PrEP: je laat je inenten en je wordt niet ziek. Voor hiv: hiv-negatieve mensen nemen hiv-remmers om hiv-infectie te voorkomen.

PrEP beschermt enkel tegen hiv

De inname van PrEP zal u niet beschermen tegen andere soa’s (seksuele overdraagbare aandoeningen). De boodschap is dus duidelijk. PreP vervangt het gebruik van condooms niet, het komt erbij als preventiemiddel. U kunt nog steeds andere soa’s krijgen als u PrEP neemt en stopt met condoomgebruik.

PrEP beschermt tegen hiv als u de pillen neemt!

Uit zeer degelijk wetenschappelijk onderzoek en klinische trials blijkt dat PrEP-inname de kans op een hiv-besmetting sterk doet dalen, bij mensen die de medicatie correct innamen. Het klinkt simplistisch maar het is waar: PrEP werkt enkel als u uw pillen correct inneemt.

PrEP werkt, maar hiv-infectie is toch mogelijk!

Dat klinkt tegenstrijdig. We weten allemaal dat pillen innemen volgens een strikt schema aartsmoeilijk is, zeker als u dit moet volhouden voor een lange periode. Het wetenschappelijk onderzoek toont aan dat PrEP een zeer hoge beschermingsgraad geeft, meer dan 90%, als de pillen correct worden ingenomen.

Maar buiten het kader van wetenschappelijk onderzoek is de opvolging en ondersteuning minder intensief. Dus in het 'echte leven' bestaat de kans dat u de PrEP-pillen zal vergeten, ze niet steeds volgens schema zal nemen, door omstandigheden niet tijdig aan een nieuwe voorraad zal raken ... En dan is de beschermingsgraad natuurlijk een stuk minder.

Hoe zien PrEP-pillen eruit?

Op dit ogenblik wordt alleen Truvada® als PrEP aanbevolen. Het is één pil die twee hiv-remmers bevat: Tenofovir en Emtricitabine

Voor- en nadelen van PrEP

Er zijn voordelen aan PrEP, absoluut! De kans dat je hiv oploopt is veel lager.

Een mogelijk nadeel: PrEP beschermt niet tegen andere soa’s. Sommige soa’s zijn moeilijk te behandelen (denk aan hepatitis C waar de medicatie pas terugbetaald worden bij leverschade) en de meeste kunnen onopgemerkt verlopen met mogelijke verwikkelingen op de lange termijn.

Een aantal PrEP-onderzoekers stelden vast dat mensen minder condooms gebruiken en dus vatbaarder zijn om andere soa’s op te lopen. Anderzijds horen ze verhalen over mensen die net bewuster omgaan met seks en dus meer condooms gebruiken.

Er zijn ook sociale nadelen verbonden aan PrEP. Sommige mensen hebben de nodige vooroordelen over PrEP. “Mensen op PrEP zouden seksueel ontremd raken en zeker geen condooms meer gebruiken”, is een idee dat leeft.

Men kan het ook anders bekijken: mensen nemen PrEP om positief met hun gezondheid om te gaan. Vaak zal ook PrEP-inname tijdelijk zijn. U zou het ook een positief vooroordeel kunnen noemen: mensen gaan naar een hulpverlener/arts om gezond te blijven, in dit geval door PrEP-pillen in te nemen.

Een goede remedie tegen PrEP-vooroordelen is om de wetenschappelijke basis van PrEP te doorgronden. Dan wordt het een onderwerp als een ander. Je beseft dan vooral: het werkt! Het is een positieve bijdrage aan de hiv-preventie voor een heel specifieke groep mensen. Bij de invoering van de anticonceptiepil in de jaren 60 waren er ook heel wat vooroordelen over de pil. Vrouwen zouden helemaal ontremd raken. Dat kan je toch niet aan vrouwen geven!

Een ander nadeel: PrEP-pillen kunnen ongewenste neveneffecten geven: zie verder.

2. Waarom moet ik langs de dokter?

Onze regering heeft beslist om PrEP terug te betalen vanaf 1 juni 2017. Ze koppelen er een aantal voorwaarden aan: de PrEP wordt onderworpen aan strikte terugbetalingscriteria en PrEPgebruikers moeten nauw opgevolgd worden in Aidsreferentiecentra. PrEP zijn inderdaad geen snoepjes. Uit ervaring weten we ook dat mensen veel vragen hebben over PrEP: Werkt het? Hoe nemen? Na hoe lang slikken ben ik beschermd? Tips om de pillen niet te vergeten? Hoe mezelf beschermen tegen andere soa? Hoe de pillen bekomen? Hoe frequent nemen?

Dat kan nog het best in een persoonlijk gesprek met een arts en/of een gespecialiseerde verpleegkundige.

Bent u reeds met hiv besmet?

We moeten zeker zijn dat u niet reeds besmet bent met hiv. PrEP bestaat uit twee hiv-remmers. Twee hiv-remmers zijn zeker niet voldoende om het hiv-virus te onderdrukken, mocht u reeds hiv hebben zonder het te weten. Daarom dient u eerst een hiv-test te doen bij uw arts.

Nierschade door PrEP

PrEP-hiv-remmers kunnen neveneffecten veroorzaken o.a. een soort ‘nierprikkeling’. Nierschade is mogelijk, maar is zelden blijvend indien op tijd opgemerkt. Als u stopt met Truvada® verdwijnt het weer. De arts doet regelmatig bloed- en urinetests om neveneffecten op te sporen. PrEP-experts raden af om hoge doses ontstekingsremmers (medische term: NSAID’s) in te nemen, samen met Truvada®. Ontstekingsremmers kunnen immers ook nierproblemen geven.

Soa-hiv-testen

Ook andere seksueel overdraagbare aandoeningen worden regelmatig gecontroleerd: hiv, chlamydia, gonorroe, hepatitis-C, syfilis,…

3. Hoe PrEP-pillen verkrijgen?

Sinds 1 juni 2017 kan een bepaalde categorie mensen PrEP verkrijgen in de aidsreferentiecentra. De categorie die in aanmerking komt voor PrEP is strikt gedefinieerd op basis van een inschatting van het risico op hiv. U kunt best nagaan of u in aanmerking komt voor PrEP via een gesprek met een arts.

Online bestellen is wettelijk niet toegelaten in België.

4. Wat kost PrEP?

Momenteel kost Truvada® € 527,40 in België voor een doos met 30 tabletten. PrEP is terugbetaald onder voorwaarden en kost dan maximum € 11,90 per doos.

5. Hoe moet ik PrEP-pillen innemen?

Schema 1

Het meest bestudeerde schema is de dagelijkse inname. Dus alle dagen PrEP innemen, zonder onderbreking. Mensen die nooit hun pillen vergaten in te nemen, hadden een zeer hoge beschermingsgraad bij klinisch onderzoek. 1 tablet Truvada® per dag, op hetzelfde tijdstip.

Schema 2

Onder bepaalde omstandigheden kan een intermittente inname overwogen worden. U neemt PrEP enkel wanneer u het nodig hebt (dus rond uw seksuele contacten). Dit is iets ingewikkelder en u bespreekt best met de arts en/of de verpleegkundige welke strategie het best bij u past. Schema 2 is enkel toegelaten voor mannen die seks hebben met mannen. Het is onvoldoende werkzaam bij heteroseksueel contact.

Let op: voor beide schema’s bent u niet vanaf de eerste dag beschermd omdat de medicatiespiegel nog niet hoog genoeg is. Bespreek dit met uw arts.

Als u de PrEP-pillen vergeet en u hebt een risicocontact: bespreek dit zo snel mogelijk met een arts.

6. Welke artsen hebben ervaring met PrEP?

Artsen binnen de Belgische aidsreferentiecentra hebben zeker voldoende kennis over PrEP. U kunt best ook uw huisarts inlichten dat u PrEP inneemt. Die kan bijvoorbeeld nagaan of andere geneesmiddelen samen mogen genomen worden met de PrEP-pillen: zie volgende rubriek.

7. Hoe verloopt het praktisch?

Het RIZIV legt een driemaandelijkse opvolging op in het kader van de terugbetaling van Truvada® voor PrEP. In de praktijk zal u telkens een arts en een verpleegkundige zien.

Een eerste consultatie is voorzien om een risicoanalyse uit te voeren, uitleg te geven over PrEP en laboratoriumanalyse voor hiv en soa te bepalen. De aanvraag voor terugbetaling van Truvada® zal tevens verstuurd worden naar de adviserende geneesheer van uw mutualiteit.

Na een tweetal weken zal u terugkomen voor een tweede consultatie waar uw eventuele vragen beantwoord zullen worden, en uw resultaten besproken zullen worden. U krijgt dan voorschriften voor de PreP-medicatie en de nodige uitleg over de inname van de medicatie. Er zal u gevraagd worden om een zestal weken vooraleer te starten met PrEP strikt geen seksuele risicocontacten te hebben. Dit om te vermijden dat u de medicatie zou opstarten tijdens een beginnende hiv-infectie. Bij de start van de PrEP-medicatie wordt de hiv-test ook herhaald.

Vervolgens zal u om de drie maanden op consultatie terug moeten komen. Een tiental dagen voor de geplande consultatie zal u een bloed- en urine-onderzoek ondergaan om hiv en soa’s uit te sluiten alsook nevenwerkingen van de PrEP-medicatie. Er zal u gevraagd worden om telkens een korte vragenlijst in te vullen.

Tijdens de consultatie zal uw risico op hiv en soa en de verdraging van de behandeling telkens nagegaan worden. U krijgt ook de mogelijkheid om eventuele vragen te stellen.

Voor het ITG mag u een consultatie online aanvragen onder de rubriek 'Hiv/soa-onderzoek'. Gespecialiseerde PrEP-consultaties zijn voorzien op woensdagnamiddag en donderdagvoormiddag. Er staan een arts en een verpleegkundige paraat om u op te vangen en te begeleiden in het kader van een PrEP-behandeling.

8. Interacties tussen geneesmiddelen: info voor patënten, arsten en apothekers

Indien mensen meerdere geneesmiddelen tegelijkertijd nemen, kunnen die elkaars werking beïnvloeden: versterken, verminderen, onwerkzaam maken. Als uw arts, huisarts/specialist iets voorschrijft, zou die moeten nagaan of het compatibel is met de PrEP-pillen, Truvada®. Te controleren op volgende websites:

9. Verdere informatie