DIENSTVERLENING

 
INHOUD

1. Medische diensten
2. Ontwikkelingssamenwerking
3. Referentietaken
4. Focus on

1. Medische diensten

De Medische Dienst verzekert hooggespecialiseerde poliklinische, diagnostische, klinische en preventieve dienstverlening aan reizigers en -migranten. Voor het binnenlandse publiek is onze “Kliniek”, ook letterlijk, de meest gekende gevel van het ITG.
De Medische Dienst vormt een aparte entiteit binnen de instelling, met een organisatie, wer-king en boekhouding eigen aan (poli)klinische dienstverlening. Ze bestaat uit de Reiskliniek, de Dienst Tropische Ziekten en Importpathologie, de Dienst HIV/SOA Zorg, het Medisch Laboratorium en de Hospitalisatie-afdeling, deze laatste in het Universitair Ziekenhuis van Antwerpen. De Medische Dienst is ook actief in de preventie van reisziekten, seksueel overdraagbare ziekten (SOA) en HIV. Het wetenschappelijk onderzoek, onderwijs en wetenschappelijke dienstverlening zijn sinds 1996 ondergebracht in een volwaardig Departement Klinische Wetenschappen, waarvan de meeste stafleden ook actief zijn in de Medische Dienst.


Fig 1 : Structure of the Medical Services.

De Dienst Tropische Ziekten en Importpathologie (inwendige geneeskunde, gastro-enterologie, dermatologie en pediatrie) ontving in 2002 7.901 patiënten, een stijging van 7% tegenover 2001. De Dienst HIV/SOA Zorg zag 4.134 patiënten, een stijging van 3%. De Medische Dienst verzekert ook een telefonische permanentie (24u/24u) over im-portpathologie aan externe artsen, en lost aldus vele diagnostische en therapeutische problemen vanop afstand op.
De poliklinische activiteiten worden diagnostisch ondersteund door het Medisch Laboratorium en een radiologisch kabinet. Het Medisch Laboratorium bedient als nationaal referentiecentrum voor parasitologische en infectieuze pathologie ook andere laboratoria en medische instellingen in België. De bijgaande tabel geeft een overzicht van enkele typische diagnoses in 2002.

Table. Diagnosis of imported diseases by the Medical laboratory in 2002.

Dankzij de vooruit-gang in de therapie van tropische ziekten en HIV/AIDS kunnen we de meeste patiënten ambulant verzorgen. Voor hospitalisering kunnen ze indien nodig terecht op de Afdeling Tropische Ziekten en AIDS van het Universitair Ziekenhuis van Antwerpen, die onder leiding staat van de Medische Dienst van het ITG.
De preventie van tropische, besmettelijke en andere reisgebonden ziekten is de kernactiviteit van de Reiskliniek. Een team van gespecialiseerde artsen, verpleegkundigen en administratieve krachten bezorgt de cliënten algemene en landspecifieke voorlichting, vaccinaties, chemoprophylaxe, eventueel instructies voor behandeling, en alles wat verder nodig is om veilig te reizen. Zij krijgen de informatie ook schriftelijk mee in helder geschreven brochures en landfiches. In 2002 ontving de dienst 12.793 (+12%) reizigers op consultatie, die in totaal 29.764 (+10%) vaccinaties kregen.

Our team of ‘travel doctors’ administered 29,764 vaccinations in 2002.

Via het telefonische reisadvies, de ITG-website, brochures en landenfiches bedienen we ook vele reizigers en artsen indirect van correcte en de meest recente informatie over gezondheid en ziektepreventie op reis, waar dan ook in de wereld. Het vroegere Fax-on-Demand systeem werd in 2002 afgeschaft en is volledig vervangen door Internet. Het nieuwe automatische telefoonsysteem, dat gebruik maakte van spitstechnologie in spraakherkenning, heeft helaas zijn beloften niet waargemaakt en is voortijdig afgeschreven. We werken nu weer met een “live” permanentie van gespecialiseerde medewerkers die gemiddeld 80 à 100 reisadviezen per dag geven.

www.travelhealth .be

Alle essentiële informatie over gezondheid op reis is ook integraal en gratis te vinden op de website van het ITG, www.itg.be, of rechtstreeks op www.reisgeneeskunde.be (Nederlands), www.medecinedesvoyages.be (Frans), en deels op www.travelhealth.be (Engels). We werken permanent aan de updating en uitbreiding van deze zeer drukbezochte website. Ze bevat aparte informatiefiches voor meer dan 200 landen, elk met de verplichte en de aanbevolen vaccinaties, een overzicht van malariarisico’s en de bijbehorende maatregelen, en andere relevante aan-bevelingen. De teksten zijn gebaseerd op de richt-lijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en op het consensusbeleid van de -Belgische Wetenschappelijke Studiegroep Reis-geneeskunde, waarvan wij het voorzitterschap waarnemen.

www.who.int/ith

Sinds 2000 organiseert de kliniek jaarlijkse enquêtes naar de tevredenheid van patiënten en klanten, op basis van anonieme formulieren die naar subjectieve indrukken en objectieve gegevens peilen.
We gebruiken de resultaten om de kwaliteit van de diensten continu te verbeteren, en het profiel van de bezoekers bij te houden. Zo bleek dat 46% (n=2135) van de cliënten in de reiskliniek een verblijf in Afrika plande, met een gemiddelde duur van 46 dagen. Een vijfde van de bezoekers kwam om hun advies minder dan 15 dagen voor het vertrek. Meer dan 90% van de bezoekers was tevreden tot zeer tevreden over de ontvangst, de raadpleging en de verstrekte informatie. Over de wachttijden (gemiddeld 34 minuten) was slechts 65% tevreden. In de Dienst Tropische Geneeskunde en Import-pathologie (n=950) was meer dan 95% der -patiënten tevreden tot zeer tevreden over de ontvangst, de raadpleging en het laboratorium. Over de wachttijden (gemiddeld 22 minuten) was 71% tevreden tot zeer tevreden.

Preventie van infectieziekten blijft ook van belang na terugkeer, niet alleen voor het individu maar soms ook voor de gemeenschap. De Medische Dienst ITG is permanent bereikbaar om snel en accuraat advies te geven over de risico’s en maatregelen voor ingevoerde epidemische ziekten.

Net als vorige jaren namen we in 2002 actief deel aan de belangrijkste nationale en internationale wetenschappelijke vergaderingen over reisgeneeskunde (zie ook verslag Departement Klinische Wetenschappen). We droegen ook via diverse fora bij aan de broodnodige consensusvorming over reisadviezen, inclusief de uitgave 2002 van het WGO-handboek met reisadviezen (www.who.int/ith).


2. ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

Naast het onderwijs en het onderzoek streeft het ITG ook via een eigen, specifiek ontwikkelingsprogramma een verbetering van de gezondheidszorg in de ontwikkelingslanden na. Ons belangrijkste doel daarin is de versterking van de wetenschappelijke capaciteit van partnerinstellingen in het Zuiden, zodat deze op eigen kracht onderzoek en beleidsvorming voor de gezondheidszorg kunnen uitvoeren, en zelfzeker de dialoog met de nationale en internationale actoren aangaan.

Indian schoolchildren looking out of their classroom window.

Het ITG neemt doelbewust nog slechts uitzonderlijk operationele ontwikkelingsprojecten op zich. Dit is in de eerste plaats de taak van de nationale overheden en organisaties, al dan niet gesteund door internationale, gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties. Wij kunnen wel bijdragen aan dergelijke projecten door technische en wetenschappelijke begeleiding, in samenwerking met lokale partnerinstellingen.
Naast een fundamentele visie op duurzame ontwikkeling heeft deze keuze ook een strategisch karakter. Ten eerste wil het ITG bijdragen aan de internationale ontwikkeling binnen zijn specifieke opdracht en meerwaarde. Verder willen wij ten allen tijde een onafhankelijke en kritische positie blijven innemen tegenover de internationale “ontwikkelingsindustrie”. Ten slotte is het ook in het eigen belang van het ITG van met sterke partners in de ontwikkelingslanden te kunnen samenwerken, zowel wetenschappelijk als in de internationale gezondheidspolitiek.

Children waiting for the mail boat.

Samenwerking met de Belgischeontwikkelingssamenwerking
Onze historische, natuurlijke en veruit belangrijkste partner in de ontwikkelingssamenwerking is het DGOS (Belgisch Directie-Generaal voor Ontwikkelingssamenwerking, het vroegere DGIS en ABOS). Het DGOS en het ITG werken al sinds decennia samen, zij het gedurende lange tijd via inhoudelijk en administratief versnipperde projecten, beurzen en contracten. In mei ‘97 sloten DGOS en ITG een allesomvattend Raamakkoord dat hun samenwerking voor medische, veterinaire en wetenschappelijke vorming, onderzoek en capaciteitsversterking bundelt in vijfjarenprogramma’s. In 1998 ging het eerste programma van start (zie jaarverslag 1998), met een gemiddeld jaarbudget van 4,25 miljoen euro. Dit omvat vrijwel alle activiteiten die het ITG voor het DGOS uitvoert: onderwijs en beurzen aan het ITG, institutionele samenwerking, specifieke onderzoeksprojecten, -organisatie van congressen en beleidsonder-steunend onderzoek. De verhoopte voordelen werden volledig bewaarheid: samenhangende en gezamenlijke doelstellingen; verantwoorde en verzekerde financiering; responsabilisering van het ITG en de partners; minder administratieve belasting voor het DGOS. Tussen ITG en DGOS, en in de gemengde stuurgroep die de gezamenlijke opvolging verzekert, groeide het wederzijds begrip en vertrouwen tot een uiterst constructieve verhouding. Ook de partners in het Zuiden stelden deze nieuwe vorm van samenwerking, waarbij hun belangen en duidelijke afspraken voorop staan, zeer op prijs.

Suriname: Bush clearing to prepare the “kostgrond”(an area for planting crops for the village).

Intussen ondergingen zowel DGOS als ITG ingrijpende hervormingen en trok België de budgetten voor ontwikkelingshulp gevoelig op. Het jaarbudget van het Raamakkoord-programma groeide in 2002 aan tot circa 6 miljoen euro. In 2001-2002 werd het bovendien aangevuld met een specifiek en eenmalig budget van 3,7 miljoen euro voor HIV/AIDS-activiteiten, het zogenaamde AIDS Impuls Programma (AIP) waar verschillende hoofdstukken hierboven al naar verwezen. Het Raamakkoord met het DGOS is, naast de academische en medische opdrachten, een derde duidelijk onderscheiden en omvangrijke pijler van het ITG geworden.

Het ITG-DGOS Jaarprogramma 1998-2002
Het eerste DGOS-ITG Raamakkoord omvatte als eerste, belangrijk luik “Vorming aan het ITG” van wetenschappers en technici uit ontwikkelingslanden, inclusief omkadering, beursbeheer, alumniwerking en computerondersteunde onderwijsvormen. Hierover leest men alles in het hoofdstuk Onderwijs. Hierbij sloten ook enkele specifieke, eenmalige “regionale cursussen” aan, die vooral bijdroegen aan internationale vormingsinitiatieven voor managers van ziektebestrijdingsprogramma’s. Binnen het luik “Institutionele Versterking” bouwden we in dit eerste vijfjarenprogramma vooral bestaande samenwerkingen uit tot een brede institutionele ondersteuning. De “Eigen Initiatieven” sneden wetenschappelijke vraagstukken aan met een directe relevantie voor het land of de regio. Het “Beleidsvoorbereidend Onderzoek” beoogt de vertaling van wetenschappelijk onderzoek en operationele ervaringen in concrete aanbevelingen voor het internationale ontwikkelingsbeleid. Verder omvat het Raamakkoord een luik “Internationale Congressen”, waaronder de jaarlijkse ITG-colloquia, met vooral ondersteuning van deelname uit ontwikkelingslanden.


Geographical distribution of ITM/DGDC projects.

Eind 2001 vertrouwde de Belgische regering, zoals vermeld, ons een bijkomend initiatief toe voor de ondersteuning van toegepast en bestrijdingsgericht onderzoek van HIV/AIDS in ontwikkelingslanden. Dit AIDS Impuls Programma richtte zich op de versterking van bestaande HIV-projecten, de uitbreiding naar HIV van een aantal andere samenwerkingsverbanden, productgericht onderzoek en netwerkvorming.

Tabel I geeft een overzicht van de verschillende activiteiten van het afgelopen vijfjarenprogramma en het AIDS Impuls Programma. Meer details vindt men verder onder de hoofdstukken “Onderwijs” en “Onderzoek”. Hier past verder alleen het besluit dat het Raamakkoord de -voorbije vijf jaar de instrumenten, dynamiek, perspectieven en zelfs de grondslagen van de samenwerking tussen het DGOS, het ITG en haar partners in het Zuiden grondig vernieuwd en versterkt heeft.

ITM-DGDC FRAMEWORK AGREEMENT AND AIDS IMPULSE PROGRAMME:
ACTIVITIES 1998-2002
TRAINING AND FELLOWSHIPS IN BELGIUM*
International Master Degree Courses:
International Course in Health Development
Master of Science in Disease Control
International Course in Tropical Animal Production and Health
Special Training Courses
Short Course on Medical Laboratory Techniques
Short Course on Tropical Disease Control
Short course STD/HIV control
Distance Learning (CD-ROM Tropical Medicine, Kabisa)
Alumni Networking (Newsletters, regional workshops, networking)
Social and Cultural Support to Students
*appr. 300 Masters, 150 trainees. Distribution: 60% Africa, 15% Asia, 25% Latin America
REGIONAL COURSES
1998: Cours International de Paludologie, Mali
1999: Roll Back Malaria, Burkina Faso
2001-2002: Ticks and Tick-Borne Diseases, Lilongwe, Malawi
CONFERENCES
ITM Colloquia:
1998: Sleeping Sickness Rediscovered
1999: Tuberculosis, the Real Millenium Bug
2000: Moving Targets: Parasites, Resistance and Access to Drugs
2001: Promoting Growth and Development of Under Fives
2001: Health Care for All
2002: Integration and Disease Control
Other Conferences:
1998: Second European Conference on Tropical Medicine, Liverpool, UK
1998: International Conference on Tropical Animal Health, Harare, Zimbabwe
1998: Network meeting Health Systems Research, Portugal
1998: Network meeting DAT: Diagnosis of Visceral Leishmaniasis, Antwerp
1999: Network meeting integrated schistosomiasis control, Antwerp
1999: Network meeting ‘Resistance to Trypanocidal Drugs’, Nairobi, Kenya
1999: Symposium CENETROP, Bolivia
2000: Geographical Information Systems for Livestock Breeding, Burkina Faso
2000: Network meeting Marburg outbreak in RDC, Antwerp
2001: Workshop Cysticercosis in Latin America, Ecuador
INSTITUTIONAL CO-OPERATION AND STRENGTHENING (1998-2002, and beyond)
Côte d’Ivoire: Institut National de Santé Publique
Ecuador: Instituto de Salud Pública/ Pontificia Universidad Católicica del Ecuador
Peru: Instituto de Medicina Tropical Cayetano Herredia
D.R. Congo: Programme National de Lutte contre le SIDA
D.R. Congo: Institut National de Recherche Biomédicale
Vietnam: National Institute for Malariology, Parasitology and Entomology
Zimbabwe: Veterinary Faculty, University of Zimbabwe
COLLABORATIVE RESEARCH PROJECTS (1998-2002)
Benin: Buruli Ulcer
Benin: AIDS and Mycobacterial diseases
Bolivia: HIV Surveillance in Cochabamba
Cambodia: Prevention of HIV/AIDS
Cambodia: Clinical AIDS Care
Cameroon: Human and Porcine Cysticercosis
Cuba: Strengthening of Public Health Care and Disease Control systems
Ecuador: Zoonotic Diseases
Guinea: Local Health Insurance Systems
Mali: Obstetric Audits
Morocco: Masters Course in Public Health, Institut National d’Administration Sanitaire
Rwanda: Clinical Research on VIH/AIDS in Kigali
Senegal: Schistosomiasis & Malaria
Senegal: Biological Follow-up of HIV/AIDS patients
Uganda: Intensity of Malaria Transmission and Antimalarial Drug Resistance
POLICY SUPPORT AND PRODUCT-ORIENTED RESEARCH
Local Health Insurance Systems in Developing Countries
Emergency Medical Assistance and Local Health Services
Human Resources in Developing Health Systems
Primary Health Care and Family Medicine in Developing Countries
Prevention of STD/HIV in African migrants
Integration of Disease Control
Obstetrical Interventions and Health Policy
Integrated AIDS and Development Policies
Paediatric and Family Dimension of HIV/AIDS
Aids-vaccine Research for Africa
Co-ordinated Research on Anti-Viral Therapy for AIDS
Scaling up Health System Responses to AIDS
Diagnosis of STD in Developing Countries
Urban Livestock Farming and Veterinary Primary Health Care in Africa
Animal Production Sector Analysis
Table 1. Activities ITM/DGDC Framework Agreement 1998-2002


Het nieuwe ITG-DGOS vijfjarenprogramma 2003-2007
Gedurende het voorbije jaar werkten we zeer intensief en in samenspraak met alle betrokkenen aan de voorbereiding van een nieuw ITG/DGOS-vijfjarenprogramma. Sinds 1998 al ging het ITG trouwens met zijn partners een steeds intensere dialoog en ervaringsproces aan om de beoogde duurzame capaciteitsversterking verder vorm te geven. Het concept lijkt vanzelfsprekend, de uitvoering een stuk minder. Niet alleen wetenschappelijke samenwerkingsprojecten, maar ook en vooral het institutionele vermogen tot het voeren van een eigen beleid en beheer zijn van cruciaal belang. Voor de betrokken wetenschappers en overheden, gewend aan afgelijnde, doelgerichte en meetbare projecten, is deze evolutie niet altijd makkelijk.


Children in Rwanda.

We definieerden daarom het hoofddoel van het tweede vijfjarenprogramma ondubbelzinnig als “capaciteitsversterking van instellingen in het Zuiden die via onderzoek, onderwijs en dienstverlening duurzame verbeteringen leveren aan de gezondheidsstrategieën van hun land en regio, binnen een kader van duurzame armoedebestrijding”. Hiertoe volgen we diverse strategieën van individuele, institutionele en internationale samenwerking en ondersteuning.

Op het individuele niveau blijven we ons vooral richten op de vorming van internationale, toonaangevende experts, zowel aan het ITG als op het terrein. Er komen bijkomende inspanningen voor doctoraatsvorming, afstandsonderwijs en alumniwerking. Zo kunnen we onder meer vanaf 2003 de beste studenten uit onze mastercursussen een vierjarige doctoraatsbeurs aanbieden; zullen we nieuwe Engelse en Franse versies van de CD-Rom Tropische Geneeskunde en het besliskundig programma “Kabisa” uitgeven en de carrières van onze alumni structureel trachten te ondersteunen.

Street market in Rwanda.

Op het institutionele niveau kiezen we resoluut voor de duurzame ontwikkeling van verwante instellingen of departementen. Gezamenlijke onderzoeksprojecten blijven wel een wezenlijke bijdrage leveren, maar zijn niet meer een doel op zich. Het ITG gaat in deze geest niet minder dan zeventien partenariaten aan. Met een aantal nieuwe partners starten we op een thematische basis, met andere gaan we een samenwerking over de volle institutionele breedte aan. Een eerste mid-term evaluatie in 2005-2006 zal moeten aantonen of en waar we deze gezamenlijke ambities kunnen realiseren of moeten bijsturen. Losstaande “Eigen initiatief” projecten passen niet meer in dit concept. Wel gaan we met enkele operationele gezondheidsdiensten of NGO’s een samenwerking aan om hun ervaringen wetenschappelijk te begeleiden en te documenteren.
Tabel 2 geeft een overzicht van al de partnerschappen die begin 2003 vernieuwd werden of van start gingen. Volgende jaren zullen we over elk hiervan meer in detail berichten.


ITM - DGDC FRAMEWORK AGREEMENT: PARTNERSHIPS 2003-2007
Institutional Co-operation:
1. Instituto de Medicina Tropical, Universidad Peruana Cayetano Heredia, Lima, Peru: clinical research and education, AIDS, TB, parasitic diseases.
2. Institut National de Santé Publique, Abidjan, Côte d´Ivoire: research and training in disease control and public health, with emphasis on HIV/AIDS.
3. National Institute of Malariology, Entomology and Parasitology, Hanoi, Vietnam: research, training programmes and accompaniment of the national and provincial control programmes against malaria and other parasitic diseases.
4. Laboratoires de Référence Nationaux du RDC (Institut National de Recherche Biomédicale, Laboratoire National de Référence pour le SIDA), Kinshasa, Congo: reference diagnostics and control of HIV/AIDS and infectious diseases.
5. Centre Muraz, Ouagadougou, Burkina Faso: tropical diseases, HIV/AIDS, mother/child care, public health
6. Tropical Disease Research Centre, Ndola, Zambia: clinical and intervention-research on malaria, AIDS, TB
7. National Institute for Hygiene, Epidemiology and Microbiology and the Pedro Kourí Institute of Tropical Medicine, Havana, Cuba: disease control and public health
8. Institute of Public Health, Pontificia Universidad Católica del Ecuador, Quito, Ecuador: regional institute and Masters of Public Health (training, research, provision of services)
9. East African Network for Monitoring Antimalarial Treatment, Uganda - Rwanda: East African network for research and policy on resistant malaria
10. Laboratoire de Référence TBC et Mycobactéries, Cotonou, Benin: national reference and research laboratory for TB and mycobacteria
11. HOPE AIDS Care Centre - Sihanouk Hospital, Phnom Penh, Cambodia: National Reference Centre for AIDS treatment, research and training
12. Unité de maladies infectieuses, Centre Hospitalière Universitaire, Kigali, Rwanda: care, training and research for the treatment of AIDS and infectious diseases
13. Laboratoire d´Immunologie, Centre Hospitalière Universitaire, Dakar, Senegal: reference and research laboratory for the biological diagnosis and follow-up of HIV/AIDS and parasitic diseases
14. Centre for Medical Research, Universidad Mayor de San Simón, Cochabamba, Bolivia: specialisation course in Tropical Medicine, Masters of Disease Control
15. Department of Veterinary Tropical Diseases, Pretoria, South Africa: education, research and intervention in parasitic livestock diseases and zoonoses
16. Centre for Ticks and Tick-borne Diseases, Lilongwe, Malawi: consolidation of a regional training and reference centre
17. Centre for Zoonoses, Universidad Central, Quito, Ecuador: university centre for the study of helminthic zoonoses
Operational co-operation:
18. National Centre for HIV/AIDS, Ministry of Public Health, Cambodia: accompaniment, evaluation and valorisation of the national HIV/STD control programme
19. Programme de Lutte contre les Bilharzioses, Région Médicale de St. Louis, Senegal: integration of control of schistosomiasis into basic health care
20. Programme de Lutte Contre les Maladies Transmissibles et Carentielles, Ministry of Public Health, Burundi, and Médecins sans Frontières: valorisation of vector control in epidemic malaria foci in the highlands of Central Africa
21. Provincial Health Services, AIDS programme, Nyanza, Kenya: prevention of HIV among young people via local NGOs
Table 2. Partnerships of the ITM in the 2nd DGDC/ITM five-year programme (2003-2007)


Andere bijdragen aan de Belgischeontwikkelingssamenwerking
Het ITG nam deel aan de discussies over de nieuwe “Strategienota Basisgezondheidszorg” van het DGOS. Deze gaat er expliciet van uit dat gezondheidszorg een universeel recht is en een essentiële strategie tot armoedebestrijding. Versterking van toegankelijke basisgezondheidszorg blijft de basis van de Belgische samenwerkingsverbanden in het Zuiden, met daarbinnen bijzondere accenten voor de bestrijding van AIDS, TB, malaria, slaapziekte en voor reproductieve gezondheidszorg. De strategienota neemt de verklaring “Health Care for All”, gezamenlijk met het DGOS en haar Zuidpartners gelanceerd in oktober 2001 te Antwerpen, integraal over.



Ook de discussie over een mogelijke defederalisering van delen van de ontwikkelingssamenwerking ging niet aan het ITG voorbij. We verwoordden ons standpunt schriftelijk en mondeling voor de bevoegde commissie. In grote lijnen stelden we dat (1) de structuren en programma’s moeten uitgaan van de belangen van de partnerlanden, niet van interne politieke discussies of bevoegdheden; (2) de federale diensten voor ontwikkelingssamenwerking na de recente hervormingen goed functioneren en deze dynamiek verder moeten kunnen ontwikkelen; (3) de regionale instellingen in onderlinge samenwerking hun eigen programma’s moeten uitbouwen op basis van specifieke competenties, eerder dan andere gedefederaliseerde bevoegdheden; (4) dat een gezamenlijke inspanning ertoe moet bijdragen dat België zo snel en effectief mogelijk het vooropgestelde minimum van 0,7% van het BBP aan internationale solidariteit kan besteden en ook haar specifieke kwaliteiten, in het bijzonder in de gezondheidszorg, sterker kan profileren en benutten.

Street vendors in Hanoi, Vietnam.

Vanuit hetzelfde standpunt stelden we ons ter beschikking van de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking, die in haar nieuwe beleidsnota de mondiale bestrijding van HIV/AIDS terecht als een van haar topprioriteiten vastlegde. We hopen dat er inderdaad een complementaire werking zal ontstaan tussen de verschillende overheden. Het ITG heeft de voorbije jaren nogal wat institutionele ervaring opgedaan met zowel federale als regionale opdrachten, en kan in deze materie dus mogelijk een gidsrol spelen in de complexe verhoudingen van ons land.

Samenwerking met Internationale en Niet-Gouvernementele Organisaties (NGO’s)
De meeste onderzoeksprojecten van het ITG in samenwerking met partners in het Zuiden bevatten een belangrijk luik van capaciteitsversterking. Een belangrijk deel hiervan wordt gefinancierd door diverse programma’s van de Europese Unie (EU). In 2002 startte een dozijn nieuwe onderzoeksprojecten met partners in het Zuiden en in Europa, vooral rond AIDS, tuberculose en malaria. Hierover berichten de departementen meer in detail in hun onderzoeksverslagen.


Market day in Guamote, Ecuador.

Wij vertegenwoordigen België in de Stuurgroep voor de voorbereiding van het European Developing Countries Clinical Trials Partnership (EDCTP) en zullen dat blijven doen als een van de oprichtende leden van de uitvoerende Economic Interest Group. Het EDCTP wordt een van de belangrijkste onderdelen van het 6de Kaderprogramma Onderzoek van de EU en is ook een politiek novum, daar het om een samenwerking tussen landen eerder dan instellingen gaat. Onze soms kritische inbreng benadrukte dan ook dat deze innovatie en haar politieke connotaties het hoofddoel - via klinisch onderzoek de bestrijding van AIDS, TB en malaria in het Zuiden bevorderen - niet mag overschaduwen. Verder blijven we hopen en benadrukken dat dit specifieke programma niet ten koste mag gaan van het door de EU gefinancierde onderzoek en de bestrijding van andere armoedegebonden ziekten en van de organisatie van de gezondheidszorg.

Shoe shine in Cuenca, Ecuador.

Een opvallende nieuwkomer is onze deelname als een van de kerninstellingen aan het ambitieuze internationale programma “IMMPACT” (Initiative for Maternal Mortality Programme Assessment) voor de monitoring en bestrijding van moedersterfte gesteund door o.m. de Bill and Melinda Gates Foundation, en de Amerikaanse en Britse ontwikkelingsorganisaties (USAID, DIFID). Voor meer details verwijzen we naar het verslag van het Departement Volksgezondheid.




Refugee camp, Thai-Burmese border.

Verder blijven we nauw samenwerken met een aantal Belgische en internationale NGO’s en organisaties in de operationele bestrijding van ziekten en de organisatie van gezondheidszorg: Damiaanactie (Lepra, TBC); Nutrition Tiers Monde en Save the Children Fund rond voeding; Artsen zonder Grenzen (AIDS, slaapziekte, hemorragische koortsen, opleidingen); Memisa (slaapziekte); Family Health International en the Centers of Disease Control, USA (AIDS); Welcome Trust (reproductieve gezondheidszorg); de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO), UNAIDS en WHO/TDR (zie ook “Referentietaken”).

Productie van diagnostica
Sinds een vijftiental jaar produceert het ITG (Departement Parasitologie) de binnenshuis ontwikkelde Card Agglutination Test for Trypanosomiasis (CATT). Deze is intussen uitgegroeid tot de wijdverbreide standaardtest voor de screening van slaapziekte. In de periode 1999-2000 produceerde het ITG jaarlijks meer dan 2 miljoen tests en leverde deze tegen kostprijs aan vrijwel alle bestrijdingsprogramma’s in Afrika. Zoals beschreven in het hoofdstuk van het Departement Parasitologie werd in 2002 deze productie-eenheid operationeel en financieel verzelfstandigd in een nieuwe centrale Eenheid “Toegepaste Technologie & Productie (TT&P)”. Op kleinere schaal produceert deze ook diagnostisch reagens voor Leishmania (Direct Agglutination Test, of DAT).


3. Referentietaken

Het ITG huisvest een aantal belangrijke nationale referentielaboratoria en diensten:
- Diagnose en behandeling Tropische ziekten (Medisch Laboratorium).
- AIDS-Revalidatiecentrum (Kliniek, samen met UZA)
- AIDS-Referentielaboratorium (Departement Microbiologie)
- Tuberculose-Referentielaboratorium (Departement Microbiologie)
- Diagnostiek Virale Hemorragische koortsen (Medisch Laboratorium)
- Surveillance Cysticercose en Trichinose (Departement Diergeneeskunde).

Vendor of pottery, Kampong Chhnang, Cambodia.

ITG-stafleden zetelen in tal van Vlaamse en Belgische beheers- en adviesorganen, expert- en selectiecomités van wetenschappelijke en medische organisaties zoals de Hoge Gezondheidsraad, het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek, de Vlaamse Interuniversitaire Raad, het Vlaams Instituut voor Biotechnologie, AIDS Referentie Raden, Commissie Bioterrorisme, Wetenschappelijke Werkgroep Reisgeneeskunde, enz.

Het ITG telt vijf officiële “Collaborating Centres” voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO):
- Health Systems Research
- Transfusion Transmissible Infections (HIV, -Hepatitis,...)
- Tuberculosis and Multidrug-resistant TB
- Mycobacteriële ulcera (Buruli ulcus)
- HIV/STD Control (met UNAIDS)

Als instelling staan wij hiermee aan de top in Vlaanderen (in totaal 10 WGO-referentiecentra) en België (in totaal 17 WGO- referentiecentra). Het TB-labo is sinds 1999 zelfs het wereldwijde “supranational reference laboratory” van de WGO en speelt die rol ook voor de Internationale Federatie voor Tuberculose.
Voorbereidende besprekingen zijn aan de gang om dergelijke verbintenissen ook aan te gaan voor de bestrijding van wormziekten en de evaluatie van pesticiden.

Rural road during the rainy season, Cambodia.

Het ITG omvat ook meerdere serumbanken of referentielaboratoria voor de WGO of WHO/TDR (Special Programme for Tropical Disease Research): Trypanosomiasis Central Serum Bank, Leishmaniasis serology, Sexually Transmitted Diseases Reference Laboratory.

Stafleden van het ITG zetelen in Expert of -Steering Committees van de WGO, UNAIDS en andere organisaties onder andere voor de -diagnose, bestrijding en behandeling van HIV/AIDS; Volksgezondheid en Gezondheidsfinanciering; Tuberculose; Mycobacterieel Ulcus; Slaapziekte; Schistosomiasis en wormziekten; Virale Hemorragische Koortsen; Malaria en Vectorbestrijding. Voortdurend zijn er ook ITG leden op reis om projecten van nationale, buitenlandse en internationale organisaties te evalueren, ondersteunen of bij te sturen.

Family transport, Cambodia.


4. FOCUS ON: De Dienst behandeling HIV/SOA




Het patiëntenbestand van de HIV/SOA-raadpleging bestaat uit twee groepen.
De HIV/AIDS-patiënten moeten regelmatig en gedurende lange perioden gevolgd worden. Op het ITG en het UZA verzekert een team van artsen, klinische en sociale verpleegkundigen, therapieconsulenten, psychologen, diëtisten en administratieve krachten een multidisciplinaire benadering. Ze trachten met de patiënten een langdurige vertrouwensrelatie op te bouwen, essentieel voor een succesvolle behandeling en afdoende psycho-sociale begeleiding. Sinds de ontwikkeling van de antivirale therapie (ART) bestaat het werk vooral uit het begeleiden en bijsturen van de complexe medicamenteuze cocktails, en het vermijden van de complicaties van AIDS. De zware morbiditeit en de mortaliteit onder HIV/AIDS-patiënten is dank zij de ART zeer sterk gedaald. Een doorgedreven therapietrouw is essentieel, en de staf stelt alles in het werk om patiënten hierbij te ondersteunen en bijwerkingen of resistentievorming tijdig aan te pakken. De erkenning en financiering door de sociale zekerheid als een “AIDS-Revalidatie-centrum” (ARC) zorgt gelukkig voor bijkomende middelen om deze intensieve omkadering te kunnen verzekeren. Toch moeten we voor deze dienstverlening nog steeds een beroep doen op mecenaat, zoals de Antwerpse “AIDS Diner” (Focus on), “AIDS Foundation” (zie verslag 2001) en andere initiatieven.

De gekende HIV-positieven zijn ook een prioritaire doelgroep in de primaire preventie, in het bijzonder om besmetting van de partners te voorkomen. Alleen binnen de vertrouwensrelatie van het medische en sociale consult kan dit thema tactvol en geregeld aan bod komen.

De SOA-patiënten en personen met een vraag naar een HIV-test hebben meestal slechts behoefte aan één of enkele raadplegingen. Ook deze groep is groot belang voor de primaire preventie; door onveilig vrijgedrag en ook een verhoogde gevoeligheid hebben deze mensen immers een verhoogd risico op HIV en op hepatitis-B. Tijdens de consulten komt “veilig vrijen” en een mogelijke vaccinatie tegen hepatitis-B dan ook steeds aan bod.