THEMA

MEMO+ - Monitoring van exotische muggen in België

Zijn exotische steekmuggen in opmars in België? Deze vraag willen wetenschappers van het ITG beantwoorden. Samen met hun partners screenen ze risicoplaatsen waar de kans het grootst is dat de exoten ons land binnenkomen. Sinds 2022 doen ze ook een beroep op jou om tijgermuggen te spotten.

De tijgermug is een klein en vinnig beestje dat naast pijnlijke beten ook ziekteverwekkers zoals virussen en parasieten kan overdragen. De mug komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië, maar veroverde intussen ook Amerika, heeft zich al gevestigd in Zuid-Europa en werd ook in België gespot.

Deze wijde verspreiding heeft ze te danken aan:

  • Globalisering
  • Het wereldwijde goederentransport
  • Klimaatsopwarming
  • Haar goede aanpassingsvermogen

We kunnen tijgermuggen en andere exotische steekmuggen beter bestrijden als we ze op tijd opsporen en nauwgezet opvolgen. Daarom startten de Belgische overheden in 2017 in samenwerking met het ITG het MEMO-project. MEMO staat voor “Monitoring van Exotische Steekmuggen in België”. Nu zetten we het project verder in de vorm van MEMO+ en breiden het bovendien uit met een burgerplatform "Muggensurveillance" in samenwerking met Sciensano. 

Het MEMO-team van het Instituut voor Tropische Geneeskunde

MEMO+ (2021-2022)

De monitoring van exotische steekmuggen in België blijft aan maatschappelijke relevantie winnen. Uit ons onderzoek blijkt dat we verder moeten kijken dan de gekende importplaatsen. Daarom steunt het MEMO+-project op twee pijlers:

  1. Verderzetten van de actieve opsporing van exotische steekmuggen op gekende importplaatsen.
  2. Beroep doen op burgers om muggen te spotten.

Actieve en passieve monitoring

Van mei tot oktober 2022 vangen we actief steekmuggen op snelwegparkings om zo de mogelijke import van de tijgermug te ontdekken. Daarnaast onderzoeken we ook de verspreiding van twee andere exotische steekmuggensoorten: Aedes japonicus en Aedes koreicus.

Tegelijkertijd beheert Sciensano een website waarop je zelf foto’s van tijgermuggen kan uploaden. Via dit passieve luik kunnen de onderzoekers op een grotere geografische schaal de tijgermug ontdekken.

Dankzij deze combinatie van actieve en passieve monitoring, kunnen we de tijgermug zo snel mogelijk vinden en bestrijden.

Heb je (misschien) een tijgermug gespot? Neem dan snel een foto en upload deze op het burgerplatform "Muggensurveillance".

Het MEMO+-project startte in september 2021 met financiering van de Vlaamse, Waalse en Brusselse overheden en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu in het kader van het Nationale Actieplan Leefmilieu-Gezondheid (NEHAP). Het ITG voert het project uit in samenwerking met Sciensano en Barcoding of Organisms and Tissues of Policy Concern (BopCo).

HET EERSTE MEMO-PROJECT (2017 – 2020)

Hoe gingen we te werk?

We zetten op 23 importplaatsen muggenvallen, verspreid over heel België. Importplaatsen zijn plaatsen waar exotische muggen ons land kunnen binnenkomen. Denk aan bandencentrales, tuincentra, snelwegparkings vanuit onze zuidelijke buurlanden, havens en luchthavens. We gebruikten verschillende vallen en vangstmethoden om de vindkans te vergroten. Vervolgens identificeerden we de muggen op basis van uitwendige kenmerken en gebruikten we een genetische analyse om de identificatie te bevestigen. Het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen bracht de verzamelde muggen in hun collectie onder als referentie voor verder onderzoek. Voor het databeheer gebruikten we de VECMAP®-applicatie.

Drie jaar intensieve monitoring

In totaal hebben we tijdens het MEMO-project meer dan 52.000 steekmuggen gevangen. Daarbij spotten we drie nieuwe inheemse soorten voor België en vier soorten exotische steekmuggen.

We vonden de tijgermug op zeven verschillende plaatsen in ons land. Onze resultaten bevestigden dat deze soort graag meereist met lucky bamboo-plantjes en tweedehandsbanden. Tijdens het onderzoek ontdekten we eveneens eitjes op snelwegparkings in de provincies Luxemburg, Namen, Luik en West-Vlaanderen. Dit betekent dat tijgermuggen ons land bereiken via toegangswegen vanuit Frankrijk en Duitsland. Belgen die tijdens een autovakantie door landen reizen waar de mug gevestigd is, kunnen deze ongewenste passagier dus onbewust meebrengen. Het was de eerste keer dat deze soort België op deze manier bereikte.

We troffen de Aziatische bosmug (Aedes japonicus) aan in Namen, aan de Duitse grens in Eupen en in de omgeving Maasmechelen. De waarneming in Eupen houdt verband met gevestigde populaties van de Aziatische bosmug net over de grens in Duitsland.

Aedes koreicus werd al in 2008 gespot in België en is gevestigd in de omgeving van Maasmechelen. De populatie is echter klein en leidt niet tot overlast.

We vonden een Afrikaanse malariamug (Anopheles pharoensis) op de luchthaven van Luik. De overlevingskans in België is echter klein, aangezien het gematigde klimaat niet geschikt is voor deze soort.

Muggenmonitoring, preventie en bestrijding zijn onmisbaar

Tijdens het MEMO-project spotten we op verschillende plaatsen in ons land exotische steekmuggen, waaronder de tijgermug. Enkele tijgermuggen in België, betekent niet dat we ons meteen aan een grote virusuitbraak moeten verwachten. Maar, als de mug zich kan vestigen en de muggenpopulatie groeit, dan groeit ook de kans op lokale virusoverdracht. Deze resultaten tonen nogmaals het belang aan van de monitoring van exotische steekmuggen en de daaropvolgende preventie en bestrijding in België.

Het driejarige MEMO-project werd gefinancierd door de Vlaamse, Waalse en Brusselse overheden en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu in het kader van het Nationale Actieplan Leefmilieu-Gezondheid (NEHAP). Het ITG voerde het project uit in samenwerking met het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) en Barcoding of Organisms and Tissues of Policy Concern (BopCo).

Exoten die vanaf augustus 2017 in België zijn gespot

Onderzoekers screenen 23 locaties in België waar de kans het grootst is dat exotische muggen ons land binnenkomen. Het gaat bijvoorbeeld om bedrijven die in tweedehandsbanden handelen, lucky bamboo-importbedrijven, havens, luchthavens en parkings langs de grens.

Aedes albopictus

Aedes albopictus

Ook bekend als: 'Aziatische tijgermug'
Gespot in: België
Eerste keer in België? Nee, de mug werd voor het eerst in 2000 gespot in België. Daarna werd de mug sporadisch gevonden in ons land.

Kenmerken

  • De Aziatische tijgermug is heel klein (zie ook de afbeelding met eurocent lager)
  • Duidelijk zwart-wit met zwart-wit-gestreepte poten met witte uiteindes
  • Witte streep op de rug
  • Punt van palpen (monddelen bij de steeksnuit) is wit

Aedes japonicus

Aedes japonicus

Ook bekend als: 'Aziatische bosmug'
Gespot in: Namen en Luik
Eerste keer in België? Nee, de mug werd voor het eerst gespot in Namen in 2002. Tussen 2012 en 2015 werd deze mug bestreden, maar in 2017 werd ze opnieuw gevonden op dezelfde plaats in Namen. In hetzelfde jaar werd deze soort ook voor het eerst gevangen aan de Duitse grens.

Kenmerken

  • Contrasterend zwart-wit met zwart-wit-gestreepte poten met zwarte uiteindes
  • Bruinige strepen op rug
  • Zwarte palpen (monddelen bij de steeksnuit)

Aedes koreicus

Aedes koreicus

Gespot in: een kleine populatie is gevestigd in de omgeving van Maasmechelen
Eerste keer in België? Nee, in 2008 werd de mug voor het eerst in België gespot. Ondertussen is de populatie gevestigd in een gebied van 113 km².

Kenmerken

  • Contrasterend zwart-wit met zwart-wit-gestreepte poten met zwartwit-gestreepte uiteindes
  • Bruinige strepen op rug
  • Zwarte palpen (monddelen bij de steeksnuit)

Anopheles pharoensis

Anopheles pharoensis

Gespot in: Luik
Eerste keer in België? Ja, één exemplaar van de mug werd in 2017 voor het eerst gespot op de luchthaven van Luik. De overlevingskans in België is echter klein aangezien het Belgische gematigde klimaat niet geschikt is voor deze soort.

Kenmerken

  • Lange palpen (monddelen bij de steeksnuit) met veel schubben
  • Gevlekte vleugels

Nieuws

Muggen vermijden in je omgeving

Zowel inheemse als exotische steekmuggen kunnen soms voor overlast zorgen. In je eigen tuin zijn er veel potentiële broedplaatsen voor deze muggen. Met een aantal voorzorgsmaatregelen kan je muggen zoveel mogelijk uit je buurt houden.

Banden met regenwater zijn een ideale broedplaats.

Vermijd stilstaand water

Muggen leggen hun eitjes het liefst in stilstaand water. Vermijd daarom water in emmers, bloempotten, verstopte dakgoten, kruiwagens, banden, plastieken zeilen, rondslingerend afval, enz. Dek regentonnen af met muggengaas. Ververs ook regelmatig de drinkbak van je huisdieren, zodat hun drinkbak niet in een broedbak voor muggen transformeert.

Plaats horren (vliegenramen)

Wil je muggen uit je huis houden? Dan zijn horren zeer effectief. De fijnmazige horren in deuropeningen en vensters blokkeren de gemakkelijkste toegangswegen naar je woning.

Bescherm jezelf

Als je jezelf wilt beschermen tegen muggen, dan zijn insectenwerende sprays en muggennetten het meest effectief.

 

Partners

Het MEMO-project werd uitgevoerd in samenwerking met:

Het MEMo+-project wordt uitgevoerd in samenwerking met:

Met ondersteuning van Avia-GIS wordt het informatiesysteem VECMAP gebruikt voor de integratie van veld- en laboratoriumgegevens.