PhD defence Ella Van Landeghem

Promotoren

• Dr. Christiana Nöstlinger (ITG)

• Prof. dr. Bernadette Hensen (ITG)

• Prof. dr. Milena Belloni (UA) 

Samenvatting

Ondanks aanzienlijke vooruitgang in hiv-preventie, waaronder de introductie van pre-exposure profylaxe (PrEP), zijn deze middelen niet gelijkmatig toegankelijk. In België zijn migranten — of mensen met een niet-Belgische nationaliteit — onevenredig gerepresenteerd bij nieuwe hiv-diagnoses, maar zijn ze tegelijkertijd sterk ondervertegenwoordigd onder PrEP-gebruikers. Hoewel PrEP in België beschikbaar en terugbetaald is, zijn de structurele, sociale en institutionele voorwaarden die bepalen of migranten er daadwerkelijk toegang toe hebben, nog onvoldoende begrepen. Eerdere studies en interventies hebben zich doorgaans gericht op individuele barrières zoals kennistekorten of risicoperceptie, zonder volledig te begrijpen hoe intersectionele systemen van ongelijkheid ongelijke toegang produceren en in stand houden. Deze doctoraatsthesis onderzoekt de structurele en intersectionele mechanismen die PrEP-ongelijkheden bij migranten in België verklaren, en maakt gebruik van de intersectionaliteitstheorie om individuele verklaringen te overstijgen en te komen tot een kritische analyse van hoe beleid en bestuur, organisatie van de zorg, racisme en stigma samenwerken om de toegang tot hiv-preventie voor migranten, in verschillende posities, te beperken.

Het onderzoek maakte gebruik van een inductief, kwalitatief en gemeenschapsgericht multi-methodeontwerp, bestaande uit drie geïntegreerde substudies. De dataverzameling vond plaats tussen oktober 2020 en juni 2022 in België. Substudie 1 omvatte acht interviews met informanten (zorgverleners en gemeenschapsstakeholders), en 23 diepte-interviews met mannen en transgender vrouwen die seks hebben met mannen met een migratieachtergrond, geanalyseerd aan de hand van een constructivistische Grounded Theory-benadering. Substudie 2 hanteerde een participatief actieonderzoek, waarbij drie community researchers zeven groepsdiscussies met gemeenschappen uit de Sub-Saharaanse Afrikaanse diaspora faciliteerden, geanalyseerd met reflexieve thematische analyse. Sub-studie 3 voerde een secundaire intersectionele analyse uit op de gecombineerde dataset van beide deelstudies, met behulp van de frameworkmethode om systematisch te onderzoeken hoe onderling verbonden structuren hun impact hadden op de ervaringen en trajecten rond PrEP.

De resultaten tonen aan dat barrières voor PrEP-toegang werkten via complexe intersectionele trajecten, eerder dan als geïsoleerde factoren. Verblijfsstatus bleek een fundamentele as van uitsluiting: niet-gedocumenteerde migranten werden geconfronteerd met zowel directe ongeschiktheid voor terugbetaling als indirecte drempels, waaronder angst voor institutioneel contact en een grote administratieve last. De participatieve bevindingen toonden aan dat gemeenschappen uit de Sub-Saharaanse Afrikaanse diaspora niet "moeilijk te bereiken" waren, maar grotendeels "nauwelijks bereikt" — gevoelens van uitsluiting van PrEP-promotie-inspanningen en vaak onbekend met het bestaan van PrEP. De intersectionele analyse identificeerde drie mechanismen waarbinnen meerdere onderdrukkingssystemen samenkomen: de wisselwerking tussen restrictief migratiebeleid en zorgorganisatie; de samenhang van culturele taboes, stigma en racisme; en socio-economische kwetsbaarheid die zorgt voor concurrerende prioriteiten die hiv-preventie verdringen ten opzichte van alledaagse overlevingszorgen. Deze mechanismen produceerden specifieke ervaringen van uitsluiting die kwetsbaarheden versterkten in plaats van simpelweg bij elkaar optelden, voor migranten in uiteenlopende sociale posities.

Deze bevindingen hebben belangrijke implicaties voor het hiv-preventiebeleid en de praktijk in België. Een effectieve aanpak van PrEP-ongelijkheden vereist een heroriëntering van preventiediensten, weg van individuele risicoparadigma's en naar structurele interventies die de onderliggende levensomstandigheden van migranten aanpakken. Dit omvat het herdenken van hoe PrEP wordt gepromoot en aangeboden, investeren in een gemeenschapsgerichte benadering, en erkennen dat toegang tot zorg niet los kan worden gezien van breder migratie- en sociaal beschermingsbeleid. Deze doctoraatsthesis levert een bijdrage aan de sociale gezondheidswetenschappen door de analytische waarde van intersectionaliteitstheorie voor het begrijpen van ongelijkheden in biomedische preventie aan te tonen, en formuleert concrete aanbevelingen voor het creëren van meer rechtvaardige PrEP-toegang die de meest getroffen gemeenschappen centraal stelt.