Wereldtuberculosedag: resistente tuberculose blijkt moeilijk te detecteren

24 maart is Wereldtuberculosedag, de dag waarop de dodelijkste infectieziekte ter wereld in de kijker wordt gezet. Elk jaar sterven er 1,5 miljoen mensen aan tuberculose (tbc) ondanks dat er een effectieve behandeling voor bestaat. Het antibioticum rifampicine is het meest effectieve medicijn tegen tbc. Helaas zijn een aantal tbc-stammen resistent geworden tegen dit middel. Een vroege diagnose is hierin cruciaal, zo kan iemand meteen een aangepaste behandeling krijgen. Een Rwandese doctoraatsstudent aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) ontdekte een ernstig probleem met tests die resistentie tegen tbc-medicijnen detecteren bij patiënten. De helft van de resistente tests bleken een vals-resistent resultaat waardoor deze patiënten niet de juiste behandeling kregen. Op basis van deze bevinding heeft het nationale tbc-bestrijdingsprogramma van Rwanda zijn aanpak gewijzigd en krijgen de patiënten nu aangepaste zorg.     

Het herkennen van resistentie aan rifampicine verloopt vandaag een stuk sneller en eenvoudiger dan tien jaar geleden. Moleculaire testen geven een resultaat in twee uur, waar dat vroeger minstens drie maanden op zich liet wachten. Dat maakt dat tuberculosepatiënten sneller effectieve behandeling kunnen starten waardoor het sterfterisico daalt. Maar die moleculaire testen zijn niet zaligmakend en missen soms resistente tuberculose, of geven juist een vals resistent resultaat.  

Claude Semuto, PhD-student aan het ITG en onderzoeker bij het nationale tbc-referentielaboratorium in Kigali, Rwanda, vond dat vooral patiënten met weinig bacteriën in hun opgehoest slijm het risico lopen om per ongeluk als rifampicine resistent te worden behandeld. De vals-resistente diagnose leidde tot een antibioticabehandeling zonder rifampicine, een ‘tweedelijnsbehandeling’ van langere duur met medicijnen met meer bijwerkingen. Zijn bevindingen hebben geleid tot aanpassing van de nationale richtlijnen in Rwanda. Verder onderzoek richt zich op hoe de diagnose van resistentie aan rifampicine en andere medicijnen tegen tuberculose verder kan worden verbeterd, zodat patiënten meteen de juiste behandeling krijgen. Als Supranationaal Referentielaboratorium – Coördinatiecentrum voor tuberculose van de Wereldgezondheidsorganisatie speelt het ITG hierin een centrale rol door de kwaliteitscontrole voor een internationaal netwerk van tuberculose-laboratoria te verzekeren.  

Tuberculose, een relatief traag verlopende infectieziekte die meestal ontstekingen in de longen veroorzaakt, wordt doorgegeven via hoesten of niezen. Ongeveer een kwart van de wereldbevolking is ooit met tuberculose besmet geweest, waarvan er jaarlijks 10 miljoen personen de actieve ziekte ontwikkelen. Het ITG heeft jarenlange ervaring in onderzoek naar tuberculose. Wetenschappers zorgden voor een grote doorbraak door het ontwikkelen van een kortere behandeling voor multiresistente tuberculose. Het Instituut herbergt ook de grootste collectie tuberculosestammen ter wereld.