Hoe langdurige partnerschappen het verschil maken in wetenschap en gezondheidszorg

Gezondheidscrises, geopolitieke spanningen en besparingen zetten internationale samenwerkingen onder druk. Toch laat het partnerschap tussen België, het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) en de Democratische Republiek Congo (DRC) zien hoe wetenschappelijke samenwerking over tientallen jaren kan uitgroeien tot een duurzame relatie.

Welke rol speelt de ITG in de samenwerkingsstrategie tussen België en de DRC?

Eric Willemaers: Samenwerking zonder aantoonbare resultaten is niet langer te rechtvaardigen, er moeten tastbare en concrete resultaten zijn. En dat is hier het geval. Ook vanuit het oogpunt van wereldwijde gezondheid is die samenwerking belangrijk. Gezondheidsvraagstukken zijn onderling verbonden. Investeringen in de Congolese gezondheidszorg maken het mogelijk om in lokale behoeften te voorzien en versterken tegelijk de internationale paraatheid voor epidemieën.

René-Hubert Mendo’o Medjo: De mpox-epidemie illustreert dit goed. De samenwerking tussen het ITG en het INRB maakte de identificatie van een nieuwe variant mogelijk. Daardoor kregen we een beter begrip van hoe het virus zich verspreidt en konden we  de respons aanpassen. De samenwerking versterkt de lokale capaciteit. Onderzoekers worden door het ITG opgeleid, maar blijven wel in hun land werken of keren na hun opleiding terug. Dat is vrij uniek. Zo kunnen ze er hun loopbaan duurzaam uitbouwen en ter plaatse bijdragen aan onderzoek en gezondheidscrisissen.

Urbain Menase: Er is dus nauwelijks sprake van een braindrain. De Congolese onderzoekers keren terug om in hun eigen hun carrière voort te zetten. Ze verlaten het systeem niet, integendeel, ze dragen er actief aan bij. Tegelijk behouden ze hun internationale netwerk. Ze blijven samenwerken met collega’s van het ITG en andere internationale partners. Dat is ook de kracht van de opleidingen van het ITG. De deelnemers vertrekken vaak vanuit een concreet volksgezondheidsprobleem uit hun eigen werkomgeving. Tijdens de opleiding wisselen ze ervaringen uit. Bij hun terugkeer hebben ze oplossingen die afgestemd zijn op de lokale context.

Hoe zou u willen dat het partnerschap er over een paar jaar uitziet?

René-Hubert Mendo’o Medjo: In de volgende raamovereenkomst met de Belgische Overheid willen we evolueren naar een multinationale aanpak. Vroeger draaiden programma’s vaak rond één enkel land of ziekte. Vandaag, in een context van afnemende middelen, willen we meerdere landen samenbrengen rond gedeelde uitdagingen.

Dit heeft als voordeel dat er sterkere partnerschappen ontstaan die veel verder gaan dan de traditionele noord-zuid relaties. Partnerinstellingen in Guinee of Peru kunnen zich bijvoorbeeld laten inspireren door de ervaring van het INRB in de DRC. Dit slaat ook bruggen tussen onderzoek en beleid. Onderzoekers kunnen voortbouwen op ervaringen uit andere landen, en beleidsmakers kunnen die kennis gebruiken bij het uitwerken van hun beleid.

Deze visie past binnen de dekolonisering van de wereldgezondheid. Niet de partij met de meeste financiële middelen moet vanzelfsprekend de koers bepalen. Lokale partners moeten zelf de vraagstukken kunnen formuleren, oplossingen uitwerken en met andere partners samenwerken om ze uit te voeren.

Urbain Menase: Het woord dat bij mij opkomt is duurzaamheid. We moeten blijven rekenen op expertise, maar ook het nationale eigenaarschap versterken. Wat we vandaag opbouwen, moet ook op lange termijn standhouden. Het ITG kan dat niet alleen. Het speelt een sleutelrol als partner, maar de inspanning moet collectief zijn en in overleg worden uitgevoerd, zodat de nationale partij de acties daadwerkelijk eigen kan maken. De DRC is nog steeds sterk afhankelijk van donoren. Duurzaam werken betekent dat we er samen met de partners in slagen de nationale betrokkenheid te versterken, zodat deze actiever en zelfstandiger wordt.

Eric Willemaers: Wij geloven in deze samenwerking, en in het ITG en het INRB. Daarom hopen we dat ze op lange termijn kan worden voortgezet. Daarvoor is niet alleen vertrouwen nodig, maar ook voldoende middelen. De uitdaging wordt om de samenwerking in stand te houden in een krappere begrotingscontext. Dat vereist een nauwere samenwerking tussen landen en om nog duidelijker te laten zien wat de investeringen opleveren.